Platenspeler bromt, klinkt zacht of geeft geen geluid

Een platenspeler die bromt, zacht klinkt of helemaal geen geluid geeft, is zelden kapot. In de meeste gevallen zit er een draadje los, staat een schakelaar verkeerd of zit er een voorversterker te veel of te weinig in de keten. Dat zijn dingen die je in een paar minuten nakijkt, zonder gereedschap en zonder iets te kopen.

Deze gids loopt de oorzaken af in de volgorde waarin je ze het beste controleert: eerst de aardedraad, dan de phono/line-schakelaar, dan de vraag of er precies één voorversterker in de keten zit, dan de kabels en stekkers, en pas als laatste de naald. Die volgorde is niet willekeurig. Hij begint bij de fouten die het vaakst voorkomen en die het minst kosten, en eindigt bij het enige onderdeel dat echt slijt.

Verander bij het zoeken één ding tegelijk, en zet het volume laag voordat je iets aansluit of losmaakt. Een stekker die je onder volume uit een phono-ingang trekt, geeft een harde klap door de speakers. Hoe de hele opstelling hoort te zitten als alles werkt, staat in de gids over je platenspeler aansluiten. Deze gids is voor als het daarna toch niet klinkt.

Luister eerst goed naar wat er mis is, want elk symptoom wijst een andere kant op. Een constante, lage brom die harder wordt als je het volume opendraait, ook als de naald niet op de plaat staat, is bijna altijd een aardingsprobleem. Zacht en dun geluid zonder bas, waarbij je de volumeknop ver open moet zetten, betekent meestal dat er een voorversterker ontbreekt. Luid en vervormd geluid al bij een laag volume betekent meestal het omgekeerde: twee voorversterkers achter elkaar.

Hoor je maar aan één kant geluid, of valt een kant af en toe weg of kraakt hij, dan zit het probleem in een verbinding: een stekker, een kabel of een van de dunne draadjes achter het element. Hoor je helemaal niets, dan staat er vrijwel altijd ergens in de keten iets uit of op de verkeerde ingang. En klinkt het vooral vervormd op luide passages en tegen het eind van een kant, terwijl het begin goed klinkt, dan komt de naald in beeld.

Doe één simpele proef voordat je verder zoekt: zet de versterker op een andere bron, bijvoorbeeld de radio of een telefoon op de aux-ingang. Bromt of vervormt die ook, dan ligt het niet aan de platenspeler maar aan de versterker of de speakers. Klinkt die bron goed, dan zit het probleem tussen de naald en de ingang van de versterker, en daar gaat de rest van deze gids over.

De meeste platenspelers hebben naast de cinchkabel een dunne losse draad met een vorkje of een oogje aan het eind. Dat is de aardedraad. Hij verbindt het metaal van de speler en de toonarm met de versterker, zodat storing van het stroomnet niet in het zwakke signaal van het element terechtkomt. Hangt hij los, dan hoor je een constante brom die meegroeit met het volume. Het vorkje hoort onder het aardeschroefje naast de phono-ingang van de versterker, of op het schroefje van een los voorversterkerkastje als je dat gebruikt.

Leg het vorkje er niet alleen tegenaan. Draai het schroefje los, schuif het vorkje eronder en draai het weer aan, zodat het metaal op metaal klemt. Een aardedraad die er los naast ligt, doet niets. Bromt het nog steeds, kijk dan of het andere eind vastzit aan de speler; bij sommige spelers zit daar ook een schroefje.

Niet elke speler heeft een aardedraad. Veel spelers met een ingebouwde voorversterker hebben er geen, omdat de aarding dan via de cinchkabel loopt. Heeft je speler geen aardedraad en bromt hij toch, dan helpt het om de cinchkabel weg te leggen van stroomkabels, stekkerdozen en adapters, en de speler en de versterker in dezelfde stekkerdoos te steken.

Er is nog een vorm van brom die van buiten de opstelling komt. Is je versterker ook verbonden met een tv, een decoder of een receiver die aan de antennekabel hangt, dan kan de brom via die kabel binnenkomen. Haal de antennekabel of de kabel naar de tv eens tijdelijk los. Verdwijnt de brom dan, dan weet je waar hij vandaan komt, en het eerste wat je dan probeert is alles op één stekkerdoos aansluiten.

Niet elk laag geluid is een aardingsprobleem. Hoor je het alleen als de naald op een draaiende plaat staat, en vooral in de stille stukken tussen twee nummers, dan kan het van de speler zelf komen: een motor die trilt, of een lager dat rommelt. Dat is bij goedkope spelers niet ongewoon, en een wankele ondergrond maakt het erger.

Een ander laag geluid ontstaat als de speakers en de speler op hetzelfde meubel staan. De naald pikt dan de trillingen van de speakers op, die worden weer versterkt, en bij een hoger volume bouwt dat zich op tot een dreunende, aanzwellende toon. Je test dat door bij een laag volume, met de naald op een stilstaande plaat, zachtjes op het meubel te tikken. Hoor je elke tik hard door de speakers, dan komen trillingen bij de naald. De oplossing is de speakers op een eigen plek of op standaards zetten; hoe je dat in een krappe kamer doet, staat in de gids over speakers plaatsen in een kleine kamer.

Een platenspeler heeft precies één phono-voorversterker nodig. Die zit in de speler, in de versterker of in een los kastje ertussen. Veel nieuwe spelers hebben er een ingebouwd, met een schakelaar op de achterkant met twee standen, meestal phono en line. Die schakelaar is de bron van een groot deel van alle klachten, en hij kost niets om om te zetten.

Klinkt het zacht en dun, zonder bas, en moet je het volume ver opendraaien, dan ontbreekt er een voorversterker. Dat gebeurt als de speler op phono staat en aangesloten zit op een lijningang, zoals aux, line of cd. Zet de schakelaar dan op line, of sluit de speler aan op een ingang met het opschrift phono als je versterker die heeft.

Klinkt het luid en vervormd al bij een kwart volume, met een harde, scherpe bovenkant, dan zitten er twee voorversterkers achter elkaar. Dat gebeurt als de speler op line staat en toch in een phono-ingang of een los kastje gaat. Zet de schakelaar dan op phono, of kies op de versterker een lijningang. Waar je kijkt om te weten of er al een voorversterker in je opstelling zit, staat uitgebreid in de gids over een phono-voorversterker kopen.

Heeft je speler geen schakelaar, en je versterker geen phono-ingang, dan is dit de ene situatie waarin je echt iets moet kopen: een los voorversterkerkastje tussen de speler en een lijningang. Voor het element op vrijwel elke instapspeler en elke oude speler van de markt is een eenvoudig kastje genoeg. Het is ook de enige aankoop in deze hele gids.

Hoor je helemaal niets, begin dan bij het eind van de keten en werk terug naar de speler. Staat de versterker op de goede ingang? Staat de mute aan? Heeft hij een schakelaar voor speakers A en B, en staat die op de groep waar je speakers aan hangen? Bij veel versterkers zet een koptelefoon in de koptelefoonaansluiting de speakers uit, dus kijk of daar nog een stekker in zit.

Oudere versterkers en receivers hebben vaak een knop die tape monitor heet. Staat die aan, dan speelt de versterker alleen wat binnenkomt op de tape-ingang en zwijgt hij voor alle andere bronnen, inclusief de platenspeler. Het is een van de meest voorkomende redenen dat een tweedehands versterker stuk lijkt terwijl hij het gewoon doet. Zet hem uit en probeer opnieuw.

Bij actieve speakers kijk je naar de volumeknop op de achterkant of zijkant, die soms helemaal dicht staat, en naar de ingang: veel sets hebben meerdere ingangen en een knop om tussen bluetooth, aux en phono te kiezen. Sommige actieve speakers gaan na een tijdje stilte in standby en worden pas weer wakker als er een signaal binnenkomt. Een te zwak signaal, zoals een phono-signaal op een lijningang, is soms niet sterk genoeg om ze te wekken.

Kijk ten slotte naar de speler zelf. Draait het plateau, zit de riem om de motoras, en staat de naald echt in de groef? Bij een nieuwe speler zit er vaak een doorzichtig plastic kapje over de naald ter bescherming. Zit dat er nog op, dan hoor je niets of alleen een zacht geschraap. Haal het er voorzichtig van af, naar voren, van de naald weg.

Hoor je maar aan één kant geluid, of valt een kant weg als je tegen een kabel stoot, dan zit er ergens een slechte verbinding. Kijk eerst naar de cinchstekkers. Zit een stekker niet helemaal in de bus, of is de middenpen verbogen, dan maakt hij geen goed contact. Een verbogen pen kun je soms voorzichtig rechtbuigen, maar een kabel kost zo weinig dat vervangen vaak de betere keuze is.

Wissel daarna de twee cinchstekkers om aan de kant van de versterker, links in rechts en rechts in links. Verhuist de stilte mee naar de andere speaker, dan zit het probleem voor de versterker: in de kabel of in de speler. Blijft de stilte aan dezelfde kant, dan ligt het aan de versterker, de speakerkabel of de speaker zelf. Kijk dan ook naar de balansknop en een eventuele mono-knop op de versterker.

Zit het probleem in de speler, kijk dan achter het element. Tussen de toonarm en het element lopen vier dunne gekleurde draadjes met kleine klemmetjes aan het eind. Zit er een los of half over het pinnetje, dan valt een kanaal weg of bromt alleen die kant. Duw het klemmetje voorzichtig met een pincet terug op zijn pinnetje, met de speler uit en de naald beschermd. Heeft je speler een afneembare headshell, kijk dan ook of de ring waarmee die vastzit stevig is aangedraaid.

Klinkt het aan beide kanten, maar dun, met weinig bas en een beeld dat niet tussen de speakers in staat, dan is er bij passieve speakers mogelijk een speakerdraad omgedraaid: plus en min verwisseld bij één van de twee. Dat heet tegenfase en is in tien seconden te herstellen. Hoe je speakerkabel aansluit, staat ook in de gids over je platenspeler aansluiten.

Klopt al het bovenstaande en klinkt het nog vervormd, dan komt de naald in beeld. Kijk eerst of er een pluisje of een propje stof aan zit; dat is de meest voorkomende oorzaak van plotselinge vervorming, en het is weg met een zacht naaldborsteltje of een keer voorzichtig blazen. Borstel altijd van achter naar voren, nooit zijwaarts. Een vuile plaat geeft hetzelfde geluid, dus probeer het ook met een plaat waarvan je weet dat hij schoon is. Hoe je platen schoonhoudt zonder er een karwei van te maken, staat in de gids over platen schoonmaken.

Kijk daarna naar de naalddruk. Een toonarm met een verstelbaar contragewicht moet goed staan voor het element dat erop zit. Te weinig druk laat de naald op luide passages in de groef heen en weer slingeren, en dat klinkt als een rauwe, brekende vervorming. Te veel druk maakt het geluid dof. Wat de goede druk is, staat in de specificaties van het element. Bij een tweedehands platenspeler is dit een van de eerste dingen om na te kijken, want niemand weet wat de vorige eigenaar eraan gedraaid heeft.

Blijft de vervorming, vooral tegen het eind van een kant en bij scherpe s-klanken, dan kan de naald versleten zijn. Een beetje meer vervorming bij de laatste nummers van een kant is normaal, omdat de groef daar korter is per omwenteling. Wordt het duidelijk erger dan het was, of zie je onder een vergrootglas een beschadigde of scheve naald, dan is het tijd om te vervangen. Wanneer dat echt nodig is en wanneer niet, staat in de gids over de naald vervangen.

In bijna elk geval in deze gids is de oplossing gratis: een schroefje aandraaien, een schakelaar omzetten, een stekker verder indrukken of een kapje van de naald halen. Dat is geen toeval. De meeste klachten over een platenspeler gaan over hoe hij is aangesloten, niet over de speler zelf.

Er zijn drie situaties waarin je wel iets nodig hebt. Ontbreekt er een voorversterker, omdat je speler geen ingebouwde heeft en je versterker of speakers geen phono-ingang, dan heb je een los kastje nodig. Is een cinchkabel beschadigd, dan koop je een nieuwe, en een gewone korte kabel is genoeg. En is de naald echt versleten, dan vervang je de naald of het element.

Koop in elk geval geen nieuwe speler of nieuwe versterker omdat het bromt of zacht klinkt, voordat je de stappen hierboven hebt doorlopen. Het kost een kwartier, en de kans is groot dat het probleem daarna weg is. Twijfel je of je speler het waard is om te houden, dan helpt de gids over een platenspeler kiezen om te zien wat een goede speler onderscheidt van een die je beter kunt vervangen.