Tweedehands platenspeler kopen: zo beoordeel je hem voor je betaalt

Wie een tweedehands platenspeler wil kopen, heeft een goed argument. Spelers uit de jaren zeventig en tachtig werden gebouwd toen de platenspeler het middelpunt van de huiskamer was, met zware plateaus, metalen armen en motoren die ontworpen waren om tientallen jaren te draaien. Voor het bedrag van een nieuwe instapspeler staat er op Marktplaats of een beurs vaak een speler die destijds een klasse hoger werd verkocht.

Het verschil zit in wat er in veertig jaar met zo'n speler is gebeurd. Rubber verhardt, smeer droogt op, een naald slijt en een arm kan een keer gevallen zijn. Sommige van die dingen zijn in een kwartier en voor een paar tientjes verholpen. Andere maken de speler waardeloos, hoe mooi hij er ook uitziet. Deze gids gaat over het verschil tussen die twee, en over wat je ter plekke controleert voordat je betaalt.

De rekensom komt verderop, maar de conclusie kan alvast: een oude speler met een goede arm en een nieuw element is vaak beter dan een nieuwe speler in dezelfde prijsklasse. Wie geen zin heeft om te controleren en af te stellen, is beter af met nieuw. Waar je bij een nieuwe speler op let, staat in de gids over een platenspeler kopen.

Vraag de verkoper naar merk en type, en zoek twee dingen op voordat je de deur uitgaat: is er een vervangnaald voor het element dat erop zit, en is er een riem in de goede maat te koop? Voor de bekende merken uit die tijd is het antwoord meestal ja, en dan weet je meteen wat de speler je bovenop de vraagprijs gaat kosten. Is het antwoord nee, dan is dat geen reden om af te haken, wel een reden om over de prijs te praten.

Vraag ook of je hem mag horen spelen, en neem daarvoor een plaat mee die je goed kent en die in goede staat is. Een plaat van de verkoper zegt weinig: als die tikt of vervormt, weet je niet of het aan de plaat of aan de speler ligt. Een telefoon met zaklamp helpt om de naald te bekijken, en een snelheidsapp op diezelfde telefoon laat zien of het plateau op de juiste snelheid draait.

Let op wat er niet in de advertentie staat. 'Niet getest' of 'werking onbekend' betekent dat het niet werkt of dat de verkoper het niet weet, en in beide gevallen betaal je voor een onderdelenspeler. 'Naald moet vervangen worden' is juist een eerlijke zin: die naald had je toch al willen vervangen.

Begin bij de arm, want dat is het onderdeel dat het meest bepaalt en het minst makkelijk te vervangen is. Haal hem uit de steun en beweeg hem met twee vingers bij de basis langzaam van links naar rechts en op en neer. Hij hoort soepel en gelijkmatig te bewegen, zonder haperingen en zonder een punt waar hij blijft hangen. Voel daarna of er speling op zit: houd de voet van de arm vast en wiebel heel voorzichtig aan de armbuis. Een arm die tikt of rammelt in zijn lager is een reden om weg te lopen. Dat lager is bij de meeste spelers niet los te vervangen, en een arm met speling laat de naald zwalken in de groef.

Kijk vervolgens langs de armbuis of hij recht is, en of het contragewicht achteraan nog draait en de schaal leesbaar is. Met dat gewicht stel je de naalddruk in; zit het vast of ontbreekt het, dan is de speler niet goed af te stellen. Controleer ook de lift, het hendeltje waarmee je de arm laat zakken. De arm hoort langzaam te dalen. Valt hij als een baksteen, dan is de demping opgedroogd. Dat is te verhelpen, maar tot die tijd laat je de naald bij elke kant op de plaat vallen.

Een afneembare headshell, het kopje vooraan dat met een schroefring aan de arm vastzit, is bij veel oudere spelers standaard en een voordeel. Je kunt er elk gangbaar element op monteren, en wisselen doe je op tafel in plaats van boven het plateau. Kijk wel of de vier dunne draadjes naar het element heel zijn en niet groen uitgeslagen.

Reken bij een tweedehands speler op een nieuwe naald, wat de verkoper ook zegt. Je weet niet hoeveel uur hij heeft gedraaid, op welke platen en met welke naalddruk, en zoals de gids over naald vervangen uitlegt, verhardt de ophanging ook als een speler jaren stilstaat. Een vervangnaald voor een gangbaar MM-element kost tussen de vijfentwintig en zestig euro. Tel dat bij de prijs op, dan word je thuis niet verrast.

Wat je ter plekke wel controleert, is of de naald er nog is en of hij beschadigd is. Schijn met de telefoonlamp van opzij op de punt. Het dunne buisje waar de diamant op zit, de cantilever, hoort recht naar beneden en in het midden te hangen. Een scheve of platgedrukte cantilever betekent dat de naald niet op een plaat mag, ook niet 'even proberen', want een beschadigde punt maakt de plaat stuk die je hebt meegenomen.

Is de vervangnaald voor het oude element niet meer te krijgen, of zit er een element op waarvan niemand het type kent, dan is een nieuw element vaak de betere route. Vrijwel alle headshells hebben de standaardbevestiging met twee schroefjes, en daar past elk gangbaar MM-element op. Een modern element kost vanaf zo'n tachtig euro, en op een goede oude arm is dat de goedkoopste upgrade die er bestaat: je krijgt de bouw van toen met een element van nu.

Vraag of je het plateau eraf mag halen. Bij de meeste riemaangedreven spelers ligt het los op de as: haal de rubbermat eraf en til het plateau recht omhoog. Wat eronder zit, vertelt je meer dan de hele buitenkant.

Kijk eerst naar de riem. Hij hoort strak om de motorpoelie en het binnenplateau te liggen, zwart en mat. Een riem die slap hangt, glimt, plakt of scheurtjes heeft, is op. Dat is geen probleem: een nieuwe riem kost een paar tientjes en ligt er in een minuut om. Ontbreekt de riem helemaal, dan weet ook de verkoper niet of de motor het doet, en dat is wel een probleem.

Draai daarna het binnenplateau met de hand rond en duw het voorzichtig zijwaarts heen en weer. Het hoofdlager hoort te draaien zonder schuren, rammelen of zijwaartse beweging. Speling of een schurend geluid is het einde van de speler: een lager herstellen is werk voor een specialist en kost al snel meer dan de speler waard is. Een droog lager zonder speling vraagt alleen een druppel olie van het soort dat de fabrikant voorschrijft.

Bij een direct drive-speler zit er geen riem en zit de motor onder het plateau. Daar let je vooral op of hij in één keer op snelheid komt en die vasthoudt. Oudere spelers met een loopwiel, een rubberen wieltje dat het plateau aandrijft, hebben hetzelfde zwakke punt als een riem: het rubber wordt hard, krijgt een platte kant, en dan hoor je een lage dreun. Voor sommige modellen is een nieuw wieltje goed te krijgen en voor andere niet, dus zoek het op voordat je betaalt.

Leg je eigen plaat op en let op drie dingen. Eerst de snelheid: leg de telefoon met de snelheidsapp op het plateau, of kijk naar de stroboscoopstipjes op de rand, die bij veel oudere spelers onder het lampje stil lijken te staan als de snelheid klopt. Een speler die net te langzaam draait, heeft vaak een uitgerekte riem. Een speler waarbij lange tonen gaan jengelen, heeft een riem, loopwiel of motor die niet in orde is. Het eerste lost een nieuwe riem meestal op, het tweede niet altijd.

Dan het geluid. Luister of beide kanalen even hard spelen, en of er brom is: een lage zoem die blijft als de naald in de uitloopgroef ligt. Brom komt meestal van een aardedraad die niet is aangesloten en ligt dan niet aan de speler, maar probeer het ter plekke. Een kanaal dat wegvalt of kraakt zodra je aan de kabel beweegt, wijst op een losse verbinding. Een losse cinchkabel is zo vervangen; een vaste kabel die van binnenuit moet worden vervangen, is een soldeerklus.

Heeft de speler een automaat die de arm zelf op de plaat zet of aan het eind van de kant terugbrengt, probeer die dan een paar keer. Opgedroogd smeer laat zo'n mechanisme haperen of halverwege stoppen. Schoonmaken en opnieuw invetten helpt vaak, maar het is geen klus voor iedereen, en losse onderdelen van zo'n mechanisme zijn voor veel modellen niet meer te koop.

Kan de verkoper hem niet laten horen omdat er geen versterker staat, vraag dan of hij in elk geval aan mag. Draait het plateau, komt het op snelheid en werkt de lift, dan heb je het belangrijkste gezien. Hoor je iets wat je niet vertrouwt, dan is dat bij een tweedehands speler geen reden om de verkoper het voordeel van de twijfel te geven.

Goedkoop te verhelpen: een versleten naald, een uitgerekte riem, een onbekend element dat je door een nieuw vervangt, een droog lager zonder speling, een losse cinchkabel, een vergeelde of doffe stofkap die je met poetsmiddel voor kunststof opknapt, en ingezakte voetjes. De meeste spelers hebben maar een paar van die dingen nodig. Tel ze op voordat je een bod doet, en gebruik die som als argument.

Reden om weg te lopen: speling of haperen in het armlager, een verbogen armbuis, speling of schuren in het hoofdlager, een motor die niet op snelheid komt of hoorbaar tikt, sporen van water of roest onder het plateau, en een verkoper die niet wil dat je de speler aanraakt. Een gebroken stofkap of kapotte scharnieren zitten ertussenin: de speler doet het, maar een passende kap is voor veel modellen moeilijk te vinden, en zonder kap vangt hij stof.

Kijk tot slot naar de voorversterker, of liever naar het ontbreken ervan. Vrijwel geen speler uit die tijd heeft er een ingebouwd, omdat elke versterker toen een phono-ingang had. Heeft jouw versterker of actieve speaker die niet, dan heb je een los kastje nodig, en ook dat hoort in de rekensom. Hoe je bepaalt wat je nodig hebt, staat in de gids over je platenspeler aansluiten.

Zet de totale prijs naast die van een nieuwe speler. Veel spelers van bekende merken uit die tijd staan voor vijftig tot tweehonderd euro te koop, afhankelijk van merk en staat; gezochte modellen gaan voor meer. Tel er een naald of element, een riem en eventueel een phono-kastje bij op, en je zit vaak rond het bedrag van een nieuwe instapspeler. Het verschil is wat je voor dat geld krijgt: een zwaarder plateau, een betere arm en een motor die gebouwd is om lang mee te gaan, tegenover garantie, een afgesteld element en geen gedoe.

Wie het leuk vindt om een speler na te lopen en af te stellen, krijgt tweedehands meer speler voor het geld. Wie wil dat hij de eerste avond speelt en blijft spelen, betaalt bij nieuw voor die zekerheid, en dat is een goede reden. Kies op wat je zelf wilt doen, niet op wat de speler op papier kan.

Laat een oude speler liever niet opsturen, maar haal hem op. Haal voor het vervoer het plateau en het contragewicht eraf en zet de arm vast in zijn steun. Een speler die met plateau en al in een doos gaat, komt geregeld aan met een verbogen as of een losgeschoten arm, en dan heeft de verkoop geen van beide partijen iets opgeleverd.

Thuis doe je hetzelfde als met een nieuwe speler: zet hem waterpas op een stevige plek, stel de naalddruk in op wat de fabrikant van het element opgeeft, en sluit de aardedraad aan. Maak de platen die je op dezelfde markt hebt gekocht eerst schoon, want een nieuwe naald door een stoffige groef slijt sneller; hoe, staat in de gids over platen schoonmaken. Waar je die platen ter plekke op beoordeelt, lees je in de gids over tweedehands platen kopen.