Tweedehands platen kopen: waar je op let

Haal de plaat voorzichtig uit de binnenhoes en kantel hem naar het licht. Oppervlakkige veegjes zijn iets anders dan krassen die je voelt. Zie je diepe lijnen dwars door de groeven lopen, dan is voorzichtigheid op zijn plaats. Kijk meteen of hij vlak ligt en niet golft.

Een prachtige hoes zegt niets over het speelvlak, en een nette plaat in een versleten hoes kan juist een uitstekende koop zijn. Bepaal vooraf waar het jou om gaat: luisteren, verzamelen, of allebei een beetje.

Voel met een nagel voorzichtig over een kras: haak je erachter, dan hoor je hem als tik of hij slaat over; glijd je eroverheen, dan is het een veegje dat je zelden hoort. Kijk ook naar het label. Een label met veel dunne krasjes rond het gat is een plaat die vaak op en van de spindel is geweest, dus veel gedraaid. Een grijze, matte waas over de groeven is vuil en gaat er thuis uit; een grijze waas die na schoonmaken blijft, is groefslijtage van een versleten naald, en die gaat er nooit meer uit.

Vrijwel elke handelaar en elke online verkoper gebruikt dezelfde schaal, meestal met twee letters: eerst de plaat, dan de hoes. Mint (M) is ongespeeld en zeldzaam als aanduiding; Near Mint (NM) ziet eruit als nieuw en speelt zonder ruis; Very Good Plus (VG+) heeft lichte gebruikssporen die je nauwelijks hoort; Very Good (VG) heeft zichtbare krassen en hoorbare ruis in stille passages maar speelt zonder overslaan; Good (G) en lager is voor het label of de hoes, niet om te draaien.

VG+ is voor de meeste mensen de beste koop: een fractie van de prijs van NM en een verschil dat je op woonkamervolume zelden hoort. Twee dingen om te onthouden: een aanduiding is een oordeel, geen meting, en de meeste verkopers beoordelen op zicht, niet op gehoor. Vraag bij een plaat die je online koopt of hij is afgespeeld, en bij een handelaar of je hem even mag horen. Wie dat weigert, verkoopt op zicht.

De hoes zegt niets over het speelvlak, maar veel over hoe de plaat is bewaard. Een ring in het karton betekent dat hij jaren strak in een rij heeft gestaan, meestal geen probleem voor het vinyl. Een gescheurde naad komt van te vaak pakken of van een te strakke rij, en de plaat erin is dan vaak ook veel gedraaid. Een watervlek of een muffe geur is een reden om de plaat extra goed te bekijken, want vocht dat in de hoes heeft gezeten, heeft ook op het vinyl gestaan, en schimmel in de groef hoor je.

Let ten slotte op wat er ontbreekt: een binnenhoes met tekst of foto's, een losse poster, een insert. Voor luisteren maakt het niets uit, voor de prijs wel; een compleet exemplaar mag meer kosten, een incompleet hoort minder te kosten.

Van bekende albums bestaan vaak tientallen persingen. Kijk naar land, jaartal, label en catalogusnummer als dat voor jou uitmaakt. Een verkoper hoeft niet alles te weten, maar duidelijke foto's en een eerlijke beschrijving zeggen genoeg.

Laat je niet opjagen door woorden als zeldzaam of origineel. Een plaat wordt pas bijzonder als de staat, de uitgave en jouw eigen interesse samenvallen.

Het catalogusnummer staat op de rug van de hoes en op het label, en de matrixcode staat in het vinyl gekrast tussen de laatste groef en het label. Met die twee vind je in een online database welke persing het precies is en wat er de laatste tijd voor betaald is. Doe dat vóór je een prijs noemt, niet erna; het scheelt zowel te veel betalen als een goede plaat laten liggen omdat hij duur leek.

De platenzaak met een tweedehandsbak is de veiligste plek: de platen zijn meestal gesorteerd en nagekeken, je mag luisteren en je kunt terugkomen als er iets mis is. Je betaalt daar iets meer, en dat is de prijs voor die zekerheid. Platenbeurzen brengen tientallen handelaren op één plek en zijn goed voor vergelijken en onderhandelen; ga vroeg voor de keuze of laat voor de prijs.

Kringloopwinkels en rommelmarkten zijn goedkoop en onvoorspelbaar: veel versleten platen, af en toe iets bijzonders voor een paar euro, en niemand die iets over de staat kan zeggen. Neem daar de tijd voor de bak en reken op een natte schoonmaakbeurt thuis. Online, via de bekende marktplaatsen en verkoopsites, is de keuze het grootst en het risico ook: je koopt op foto's en op de aanduiding van de verkoper, en verzendkosten en een eventuele retour komen erbij. Koop online bij verkopers met veel beoordelingen, en begin met goedkope platen tot je weet hoe streng iemand beoordeelt.

Voor een gewone plaat uit een grote oplage, in nette staat, betaal je bij een handelaar meestal tussen de vijf en vijftien euro, en in een kringloopbak een of twee. Daarboven betaal je voor drie dingen: een eerste persing, een kleine oplage, of vraag naar een titel die nooit meer is uitgebracht. Een heruitgave van een klassieker is nieuw vaak goedkoper dan een origineel tweedehands, en klinkt regelmatig beter, omdat hij van een schone snede komt en nooit is gedraaid.

Vergelijk dus altijd de tweedehandsprijs met de nieuwprijs van de heruitgave. Is het verschil klein, koop dan nieuw, tenzij het je juist om de originele uitgave gaat. Is het verschil groot, dan is de tweedehandsplaat de betere koop, mits de staat klopt.

Houd een klein lijstje bij van albums die je zoekt en vergelijk de prijzen over een paar weken. Dat haalt de druk van een toevallige vondst af. Een goed exemplaar komt bijna altijd nog een keer langs.

Neem een lege binnenhoes mee als je iets kwetsbaars ophaalt. Dan begint de plaat thuis niet meteen weer te schuren in oud papier.

Elke tweedehandsplaat krijgt eerst een natte schoonmaakbeurt, ook als hij er schoon uitziet: je weet niet waar hij gelegen heeft, en het vuil van een vorige eigenaar hoort niet op jouw naald. Hoe dat gaat, staat in de gids over platen schoonmaken. Daarna een schone antistatische binnenhoes, en de oude papieren hoes bij de plaat in de buitenhoes als hij bedrukt is.

Draai hem dan een keer helemaal uit, met aandacht voor het einde van elke kant, waar slijtage het eerst hoorbaar wordt. Valt het tegen, dan weet je dat nu, terwijl je de verkoper nog kunt bereiken en de prijs nog vers is. Valt het mee, dan heb je voor een paar euro een plaat die jaren meegaat, en dat is waarom de bak de moeite waard blijft.