Vinyl cadeau geven dat echt wordt gedraaid

Deze gids gaat ervan uit dat je iets van de ontvanger weet. Niet hun hele smaak, maar een gewoonte: kookt diegene altijd met muziek aan, gaat in de auto steeds dezelfde artiest op, is er net een platenspeler gekocht. Een gewoonte zegt meer dan een lijstje favoriete genres, want ze vertelt je wanneer de plaat gedraaid gaat worden, en dat is precies wat er misgaat bij cadeaus die blijven staan.

Denk dus niet eerst aan een titel maar aan een moment, en zoek daar een album bij. Iemand die zondagochtend kookt, heeft iets anders nodig dan iemand die na elven in het donker luistert. Wie net een speler heeft, heeft vooral iets nodig dat meteen goed klinkt en niet om uitleg vraagt.

Kies daarna een album dat toegankelijk blijft. Een eerste persing van een onbekende artiest kan prachtig zijn, maar een sterke liveplaat, een goede heruitgave of een album met een verhaal eraan vast is een veiliger gebaar. De vraag is niet of jij het bijzonder vindt, maar of het over een half jaar nog uit de kast komt.

Vraag voorzichtig na of iemand vinyl draait, cd's gebruikt of allebei. Een goedbedoelde lp zonder speler wordt een object, en het soort object dat de ontvanger het gevoel geeft dat er nog iets van hem verwacht wordt. Voor iemand met een compacte verzameling kan een cd juist precies goed zijn.

Let daarnaast op het toerental. Sommige albums, vooral audiofiele heruitgaven, staan op twee platen op 45 toeren in plaats van één op 33. Ze klinken vaak beter, maar ze vragen wel een speler die 45 kan en iemand die bereid is vaker op te staan. Bij een eerste platenspeler is een gewone 33-toerenuitgave het vriendelijkere cadeau.

Kijk tot slot of het ding past waar de rest staat. Een boxset van vijf platen in een stevige doos is twee keer zo dik als een gewone hoes en past vaak niet in een kubuskast, waar bijna iedereen zijn platen in zet. Wat wel past en waarom, staat in de gids over een platenkast kopen.

Op de voorkant van heruitgaven staan drie dingen die als kwaliteit worden gepresenteerd en dat maar deels zijn. 180 gram slaat op het gewicht van de plaat, niet op hoe hij klinkt. Een zwaardere plaat ligt stabieler en kromtrekt minder snel, en dat is echte winst bij bewaren, maar het zegt niets over de opname of de persing waar hij vanaf komt.

Gekleurd vinyl is vooral iets om naar te kijken. Het mengsel met kleurpigment is doorgaans iets minder egaal dan gewoon zwart, en veel verzamelaars vinden dat het bij de goedkopere uitvoeringen hoorbaar iets meer ruist. Als cadeau is het een prima gebaar wanneer de ontvanger van het object houdt, en de verkeerde keuze wanneer hij vooral luistert. Een picture disc is die keuze in het kwadraat: mooi aan de muur, en van alle uitvoeringen degene die het slechtst klinkt.

Remaster zegt dat er iets met het geluid is gedaan, niet dat het beter is geworden. Sommige heruitgaven zijn zorgvuldig van de originele banden gemaakt, andere zijn van een digitaal bestand geperst dat luider is gemaakt en daardoor vlakker klinkt. De uitvoering op zich is dus geen keurmerk: een nette standaarduitgave van een goede persing wint het van een dure verpakking.

Een tweedehands plaat kan een beter cadeau zijn dan een nieuwe, en soms precies het verkeerde. Het werkt wanneer het album niet meer nieuw te krijgen is, wanneer de ontvanger zelf op markten zoekt, of wanneer er een verhaal bij hoort dat de plaat draagt. Het werkt niet wanneer je vooral geld hebt willen besparen, want dat is precies wat de ontvanger ziet als hij de hoes openslaat.

Geef je tweedehands, koop dan op staat en niet op prijs. Haal de plaat uit de hoes en kantel hem in het licht: doffe plekken en krassen die je met je nagel voelt, hoor je ook. Een muffe of gescheurde binnenhoes vervang je voor een euro of twee, en dat is de moeite waard bij een cadeau. Waar je verder op let, staat in de gids over tweedehands vinyl kopen.

Maak hem daarna schoon voordat je hem inpakt. Een tweedehands plaat die meteen goed klinkt, is een cadeau; een die eerst tikt en ruist, is een klusje dat je hebt doorgegeven.

De grootste angst bij dit cadeau is een dubbele. Die is makkelijker te vermijden dan hij lijkt, en bijna nooit door het rechtstreeks te vragen. Veel verzamelaars houden online een verlanglijst bij, en wie dat doet, vertelt daar meestal graag over. Een huisgenoot of partner kan in twee minuten langs de kast lopen.

Kun je er niet achter komen, kies dan iets wat naast een bestaande plaat kan staan in plaats van erop te lijken. Een liveopname van een artiest waarvan diegene de studioplaten heeft, een album van een muzikant die op die platen meespeelde, of de opvolger van het album dat je hem hebt zien draaien. Dat is ook een leuker gebaar dan het veiligste greatest hits-album, want het laat zien dat je hebt opgelet.

En als het toch dubbel is: dat is geen ramp bij vinyl, zolang de bon erbij zit. Vraag er in de winkel om en stop hem in de hoes, niet in het pakpapier.

Een plaat kan tegen een stootje en niet tegen twee dingen: warmte en gewicht op de verkeerde plek. Laat hem niet in een auto in de zon liggen, ook niet een uurtje, want een lp trekt bij verrassend lage temperaturen al krom. Zet hem tot de dag zelf rechtop in een kast, niet plat onder een stapel en niet schuin tegen een muur, want een plaat die weken schuin staat, blijft scheef.

Bewaar hem ook niet op de vensterbank of boven de verwarming, en haal hem uit het cellofaan als het krimpfolie strak om de hoes zit. Strak folie trekt bij temperatuurwisselingen aan de randen en vouwt de hoes hol; bij een cadeau dat een paar weken moet wachten, is dat een reëel risico.

Verstuur je hem, gebruik dan een echte platendoos en geen bubbeltjesenvelop. Een envelop beschermt de hoes niet tegen de rand van een brievenbus, en de hoek van een hoes is het eerste wat beschadigt. Inpakken doe je bij voorkeur zonder tape op de hoes zelf.

Een nieuwe lp kost doorgaans tussen de 25 en 35 euro, een dubbelalbum of een audiofiele uitgave tussen de 35 en 60, en een boxset loopt van 60 tot ver daarboven. Tweedehands begint bij een paar euro op een markt en loopt bij gezochte titels hard op.

Het is een van de weinige cadeaus waarbij meer uitgeven zelden beter werkt. Een album van dertig euro dat past bij een gewoonte, wordt gedraaid; een boxset van honderdtwintig die niet in de kast past, wordt bewonderd en weggezet. Wie meer wil besteden, kan beter twee platen geven die bij elkaar horen dan één dure uitvoering van iets wat de ontvanger al kent.

Een buitenhoes van een paar dubbeltjes erbij is een klein gebaar dat opvalt. Het laat zien dat je weet hoe iemand met platen omgaat, en het beschermt precies de hoek die anders als eerste rafelt.

Een kaartje met waarom je juist dit album koos, maakt van de aankoop een herinnering. Een essay hoeft niet. Eén concrete associatie is genoeg: een rit, een gesprek, een avond, een stem die diegene moet horen. Zonder die zin is het een plaat; met die zin is het een reden om hem op te zetten.

Zet de zin op een kaartje en niet op de hoes zelf. Schrijven op een platenhoes verlaagt de waarde en, belangrijker, het is niet meer terug te draaien als de ontvanger de plaat ooit doorgeeft.

Het sterkste erbij is een aanbod in plaats van een wens: dat je hem samen een keer draait. Een luisteravond hoeft niets voor te stellen, en hoe je daar geen planning van maakt staat in de gids over de luisteravond.