Muziek cadeau geven aan iemand die alles al heeft

Wie muziek cadeau wil geven aan iemand die alles al heeft, loopt tegen een eenvoudig probleem aan. Een verzamelaar met een volle kast heeft die kast zelf gevuld, plaat voor plaat, en weet meestal precies wat er nog ontbreekt. De gaten in zo'n collectie zijn zelden toeval. Soms wacht diegene op een bepaalde persing, soms is een album bewust overgeslagen, en soms staat hij er al, in een uitvoering die jij aan de rug niet herkent.

Een plaat die iemand anders voor je kiest, moet het opnemen tegen de platen die je zelf zou kopen. Bij iemand die net begint is dat geen probleem: alles is nieuw. Bij iemand met een paar honderd platen is de kans groot dat jouw keuze dubbel is, net naast de smaak valt of een uitvoering is die diegene juist liever niet heeft. Dan wordt hij uit beleefdheid één keer gedraaid en daarna weggezet.

Weet je wel iets van de ontvanger, een gewoonte, een artiest die steeds terugkomt, een album dat in de auto altijd opgaat, dan kan een plaat een prima cadeau zijn. Hoe je die dan kiest, staat in de gids over vinyl cadeau geven dat echt wordt gedraaid. Deze gids is voor het geval dat je dat niet weet, of dat de kast zo vol staat dat elke titel een gok is.

Het cadeau dat het vaakst misgaat bij iemand met een eigen opstelling is apparatuur. Een element, een phono-voorversterker, een paar speakers of een kabel lijkt een veilige keuze, want het past bij de hobby en het gaat jaren mee. Het probleem is dat zo'n onderdeel moet passen bij de rest van de keten, en die keten heeft de ontvanger zelf samengesteld.

Een nieuw element moet passen bij de toonarm en bij de voorversterker. Een phono-kastje is overbodig als de versterker al een phono-ingang heeft, en twee voorversterkers achter elkaar klinken slechter dan één. Wat er allemaal mis kan gaan, staat in de gids over een phono-voorversterker kopen, en wanneer een naald echt aan vervanging toe is in de gids over de naald vervangen. Wie dat niet allemaal van de ontvanger weet, koopt op de gok, en bij apparatuur is een verkeerde gok duur.

Er speelt nog iets mee. Een onderdeel voor iemands opstelling zegt, hoe goed ook bedoeld, dat er aan die opstelling iets ontbreekt. Veel mensen met een eigen opstelling hebben lang nagedacht over wat er staat, en een upgrade die een ander heeft uitgekozen, voelt dan eerder als commentaar dan als cadeau. Laat de apparatuur dus over aan wie ermee luistert. Vraagt diegene zelf om een bepaald onderdeel, met merk en type erbij, dan is het een ander verhaal: dan koop je wat er gevraagd wordt.

Wat bij elke smaak past, is iets voor de platen die er al staan. Een verzamelaar met een volle kast heeft altijd platen in een gescheurde of muffe papieren binnenhoes, en hoezen waarvan de hoeken beginnen te rafelen. Nieuwe binnenhoezen en buitenhoezen zijn verbruiksartikelen: niemand heeft er te veel van, en ze worden opgemaakt zonder dat iemand hoeft te kiezen welke plaat ze krijgt.

Antistatische binnenhoezen vervangen het papier waar een plaat bij het in- en uitschuiven langs schuurt. Buitenhoezen van doorzichtig plastic gaan om de hele hoes heen en beschermen de rug en de hoeken tegen slijten in de kast. Let bij buitenhoezen op het formaat: ze moeten om een gewone lp-hoes passen, en een dubbelalbum of een uitklaphoes vraagt soms een iets ruimere maat. Waarom het een verschil maakt hoe platen staan en in welke hoes, staat in de gids over platen opbergen.

Maak er een klein pakket van met een platenborstel en een microvezeldoek, zoals op de foto. Een borstel heeft de ontvanger waarschijnlijk al, maar een tweede ligt dan naast de speler en de oude in de la, en dat is geen verspilling. Laat vloeistoffen en reinigingsmachines liever weg: wie platen nat schoonmaakt, heeft daar meestal een eigen werkwijze voor, en een ander middel ernaast is weer een gok. Wat een borstel wel en niet doet, staat in de gids over platen schoonmaken.

Het is geen spannend cadeau om uit te pakken, en dat is het nadeel. Het voordeel is dat het over een half jaar nog in gebruik is, wat je van de meeste muziekcadeaus voor een verzamelaar niet kunt zeggen.

Wie precies weet wat er ontbreekt, kiest beter dan jij. Dat maakt een cadeaubon bij een platenwinkel het meest nauwkeurige cadeau voor een verzamelaar, ook al voelt een bon voor de gever vaak als een keuze die je niet hebt durven maken. Koop hem bij een winkel waar de ontvanger al komt, of waar je weet dat er een goede tweedehandsbak staat, en niet bij een grote webwinkel waar de bon tussen de boodschappen verdwijnt.

Je kunt de bon ook vervangen door een middag. Ga samen naar een platenwinkel of een platenbeurs, en jij betaalt wat diegene uitkiest, tot een bedrag dat je vooraf noemt. Dan kiest de ontvanger zelf en heb jij toch iets gegeven wat je samen hebt gedaan. Je ziet ook meteen waar iemands smaak zit, en dat helpt bij het cadeau van volgend jaar. Waar je bij tweedehands platen op let, staat in de gids over tweedehands vinyl kopen, al hoeft de ontvanger dat waarschijnlijk niet van jou te leren.

Spreek af dat de keuze niet hoeft te verantwoorden wat hij kost of hoe hij klinkt. Een middag platen zoeken werkt het best als de ontvanger lang mag twijfelen, met lege handen naar buiten mag lopen en de rest van het bedrag op een volgende keer mag bewaren.

Het cadeau dat iemand met een volle kast het minst vaak krijgt, is aandacht voor die kast. Vraag of je een avond mag komen luisteren, en laat de ontvanger kiezen wat er opgaat. Om de beurt een kant werkt goed: zij leggen een plaat op, jij luistert, en wie de plaat koos, hoeft hem niet uit te leggen. Neem zelf iets te drinken mee en laat je telefoon in je jas.

Zo'n avond vraagt niets te kiezen en niets op te bergen. Voor veel verzamelaars is het bovendien het zeldzaamste wat er is: iemand die de platen echt wil horen, in plaats van ze te bewonderen of naar de prijs te vragen. Hoe je zo'n avond houdt zonder dat het een planning wordt, staat in de gids over de luisteravond.

Wil je toch iets in handen hebben, schrijf het dan op een kaartje: een datum, of het aanbod dat de ontvanger mag kiezen wanneer. Een concertkaartje kan ook, maar alleen als je zeker weet dat diegene naar dat optreden wil. Anders is het dezelfde gok als een plaat, met een datum eraan vast.

Wil je per se een plaat geven, haal dan eerst de gok eruit. Veel verzamelaars houden online een lijst bij van wat ze hebben of zoeken, en een huisgenoot of partner kan in een paar minuten langs de kast lopen. Vraag het aan hen, niet aan de ontvanger zelf.

Kun je er niet achter komen, geef dan een plaat die om iets anders draait dan de collectie. Een plaat uit je eigen kast waar je een verhaal bij hebt, met dat verhaal op een kaartje erbij, is niet dubbel, ook als de titel er al staat: het is jouw exemplaar. Een plaat van een plaatselijke band of uit de stad waar jullie elkaar leerden kennen, werkt om dezelfde reden. Wat iemand met zo'n plaat doet, maakt dan minder uit, want het cadeau zit in waarom je hem koos.

Vraag in alle gevallen om de bon en stop die in de hoes. Bij een verzamelaar is een dubbele geen ramp, zolang hij geruild kan worden.

Een pakket met binnenhoezen, buitenhoezen en een borstel kost doorgaans tussen de 20 en de 50 euro, afhankelijk van hoeveel hoezen je geeft. Een pak binnenhoezen of buitenhoezen bevat meestal 25 tot 100 stuks, en bij een grote collectie is meer nooit te veel.

Een cadeaubon of een middag in een platenwinkel kost wat je zelf afspreekt. Een luisteravond kost niets, behalve de fles die je meeneemt.

Het is een van de weinige cadeaus waarbij meer geld uitgeven het niet beter maakt. Een dure boxset of een onderdeel voor iemands opstelling is de grootste gok, en een middag samen platen zoeken de kleinste. Wie een collectie heeft opgebouwd, weet dat de waarde zit in de avonden waarop de platen gedraaid worden, en de gids over een collectie opbouwen met een klein budget legt uit waarom.