Platencollectie ordenen: je eerste honderd platen

De ordening die je in platenzaken ziet, eerst op genre, dan op artiest, dan op catalogusnummer, is gebouwd voor een voorraad van duizenden platen en voor mensen die er niet zelf in hoeven te wonen. Bij honderd platen kost dat systeem meer tijd dan het oplevert: je staat te twijfelen of een plaat onder soul of onder funk hoort, terwijl alfabetisch op artiestennaam je binnen een paar seconden bij dezelfde hoes brengt.

Het echte prijskaartje van een systeem is het aantal beslissingen per plaat. Eén beslissing bij het terugzetten houd je jaren vol. Drie beslissingen houd je twee weken vol, en daarna staat de nieuwe aanwinst bovenop de kast in plaats van in de rij. Zo verdwijnt een ordening: niet in één keer, maar plaat voor plaat.

Begin daarom met het systeem dat het minste nadenken vraagt, niet met het systeem dat er het professioneelst uitziet. Je kunt altijd een laag toevoegen; een laag weghalen doe je nooit, want dat is een middag werk dat niets oplevert wat je al niet had.

Alfabetisch op artiestennaam is voor de meeste mensen het antwoord. Je weet bij elke plaat waar hij hoort zonder erover na te denken, bezoekers kunnen zelf zoeken, en het schaalt mee tot een paar honderd platen. Het nadeel is dat je collectie er niet uitziet als een verhaal: de plaat die je op vakantie kocht staat naast iets wat je al tien jaar hebt.

Chronologisch op aanschafdatum is het tegenovergestelde en werkt beter dan het klinkt. Er valt niets te beslissen, want elke nieuwe plaat gaat achteraan, en de rij vertelt precies wanneer je wat ontdekte. Het kost je wel de mogelijkheid om een titel gericht te pakken; je bladert in plaats van te grijpen. Voor wie graag door de kast loopt zonder doel is dat geen verlies maar de bedoeling.

Op genre is de ordening waar de meeste mensen naartoe willen en de meeste mensen te vroeg aan beginnen. Hij werkt pas als je genoeg platen per genre hebt om echte stapels te maken, en hij dwingt bij elke aanwinst een oordeel af waar je het met jezelf oneens kunt zijn. Begin hem niet onder de tweehonderd platen, en niet met meer dan vier of vijf categorieën.

De vierde staat in geen enkele gids en is voor veel mensen de eerlijkste: op hoe vaak je iets draait. Eén plank of vak met de platen die je echt regelmatig opzet, de rest daarachter of eronder in willekeurige volgorde. Het is geen systeem dat je aan iemand uitlegt, maar het haalt wel elke avond de juiste plaat binnen handbereik. Op kleur ordenen laten we hier buiten beschouwing: het staat goed op een foto en het valt om zodra je twee platen per maand koopt, want elke aanwinst verschuift de hele rij.

Welk systeem je ook kiest, je loopt binnen het eerste half uur tegen dezelfde vijf vragen aan. Ze kosten alleen tijd als je ze elke keer opnieuw beantwoordt, dus beantwoord ze nu en schrijf ze achterop een kaartje dat je in de kast zet. Dat kaartje is het hele onderhoud van je ordening.

Lidwoorden: zet je The Beatles onder B of onder T. De gangbare keuze is negeren, dus onder B, net als in bibliotheken. Solo of band: staat een soloplaat van een zanger bij zijn eigen naam of bij de band waar hij bekend van werd. Hier is geen goed antwoord, alleen een consequent antwoord; kies wat je zelf als eerste zou zoeken.

Verzamelplaten en soundtracks hebben geen artiest, en dat is precies waarom ze los blijven zweven. De praktische oplossing is een eigen vak achteraan voor alles met meerdere artiesten, in plaats van ze onder V van Various te duwen waar je ze nooit zoekt. Klassiek is de vijfde: dat orden je op componist en niet op orkest of dirigent, want zo onthoud je het ook.

Achternaam of voornaam bij solisten is de laatste. Bij een naam die iedereen als geheel uitspreekt, werkt de voornaam beter dan de regel uit de bibliotheek. Ook hier geldt: kies waar jij als eerste zou kijken, want jij bent degene die de kast gebruikt.

Doe het in één keer. Een ordening die half af is, is rommeliger dan geen ordening, want dan bestaan er twee systemen tegelijk en weet je van geen enkele plaat welk van de twee geldt. Honderd platen kost ongeveer twee uur, inclusief koffie.

Haal alles uit de kast en leg het op de vloer in grove stapels, bij alfabetisch bijvoorbeeld A tot E, F tot K, en zo verder. Pas als alle platen in een stapel liggen, sorteer je binnen de stapels. Dat is sneller dan meteen op de juiste plek willen leggen, en je houdt de rommel bovendien overzichtelijk als je halverwege moet stoppen.

Zet daarna terug met ruimte over. Een vak dat helemaal vol staat, dwingt je bij de eerstvolgende aanwinst om alles door te schuiven, en dat is de klus die mensen uitstellen. Houd per vak een ruimte van een centimeter of vijf vrij, en verdeel de vakken zo dat de groei erin past: de letter S is bij bijna iedereen groter dan de letter Q.

Zet er tot slot muziek bij op die lang doorspeelt en die je niet hoeft te verwisselen, want anders ben je de hele middag je eigen ordening aan het doorbreken.

Het onderdeel dat een ordening jarenlang overeind houdt, is de plek waar de ordening niet geldt. Een krat of een vak naast de speler voor wat je deze weken draait, twintig platen hooguit, zonder volgorde. Daar gaat de plaat in die je net op had, en niet terug in de kast.

Het klinkt als de weg naar chaos en het is het tegenovergestelde. Terugzetten is de handeling waarop elk systeem struikelt, omdat je hem moet doen op het moment dat je eigenlijk klaar bent met luisteren. Met een krat verplaats je die handeling naar één moment per week, waarop je twintig platen in één keer terugzet, en dan klopt de kast weer.

Welk soort bak daarvoor werkt en waarom hij hoog genoeg moet zijn om de platen rechtop te houden, staat in de gids over een platenkast kopen.

Een ordeningsmiddag is het enige moment waarop je elke plaat één keer in handen hebt, en dat is te waardevol om alleen aan volgorde te besteden. Zet platen die nog in een oude, stoffige papieren binnenhoes zitten over in een schone antistatische hoes. Dat is de grootste verbetering per euro die er bestaat voor een collectie, en je doet hem nu toch al open.

Kijk tegelijk even naar de plaat zelf. Zie je een doffe waas of voel je vuil, leg hem dan apart op een stapeltje voor later in plaats van hem meteen te gaan wassen; anders ben je om vier uur nog bezig en is de ordening niet af. Hoe je die stapel daarna aanpakt, staat in de gids over platen schoonmaken.

Buitenhoezen zijn hier de gerichte aankoop. Juist bij het ordenen worden platen vaak vastgepakt en verschoven, en dat is waar hoezen slijten, niet bij het afspelen. Een buitenhoes neemt die slijtage over en houdt de originele hoes eronder heel. Hoe de platen daarna in de kamer komen te staan zonder dat het een magazijn wordt, staat in de gids over platen opbergen.

Bij honderd platen heb je geen catalogus nodig, en wie zegt van wel, verkoopt er meestal een. Wat je wel nodig hebt, is iets wat je in de winkel kunt raadplegen, want de enige echte kosten van geen overzicht zijn dubbele aankopen en de plaat die je niet koopt omdat je twijfelt of je hem al hebt.

De versie van dertig seconden: maak met je telefoon een foto van elke plank, recht van voren, en bewaar die in een album. Je kunt de ruggen lezen, je hebt hem altijd bij je, en je hoeft hem alleen na een ordeningsmiddag te vernieuwen. Voor de meeste collecties van deze omvang is dat genoeg.

Wil je meer, houd dan een simpele lijst bij met artiest, titel en het jaar waarin je hem kocht. Een verlanglijst ernaast is minstens zo nuttig: het is wat je aan iemand doorgeeft die je een plaat wil geven, en het scheelt hem het gokwerk dat in de gids over vinyl cadeau geven staat beschreven.

Bij ongeveer tweehonderd tot driehonderd platen wordt zuiver alfabetisch vaak onhandig, simpelweg omdat een enkele letter dan een hele plank beslaat. Dat is het natuurlijke moment om een tweede laag toe te voegen, bijvoorbeeld artiest binnen genre. Niet eerder: een systeem vooruit bouwen op een collectie die je nog niet hebt, is de fout die de meeste mensen maken en die ze binnen een paar weken weer laten vallen.

Er zijn drie signalen dat je ordening niet meer werkt, en geen ervan is het aantal platen. Er staat een groeiende stapel bovenop de kast. Je zoekt langer dan een halve minuut naar een plaat waarvan je zeker weet dat je hem hebt. En je koopt per ongeluk iets dubbel. Zie je er twee van de drie, dan is het een middag werk waard.

De eerlijke conclusie is dat consequent zijn zwaarder weegt dan slim zijn. Een simpel systeem dat je elke keer echt toepast, houdt een collectie overzichtelijk. Een uitgekiend systeem dat na de derde nieuwe plaat alweer verwatert, levert precies dezelfde rommelige stapel op als geen systeem.

Ordenen zelf kost niets, en dat is het aardige eraan. Wat je er eventueel bij koopt is klein: antistatische binnenhoezen kosten rond de tien tot vijftien euro per vijftig stuks, buitenhoezen ongeveer hetzelfde, en een set kartonnen tabbladen om de letters te scheiden een paar tientjes, of niets als je ze uit stevig karton snijdt.

Een krat naast de speler kost enkele tientjes en is de aankoop die het meeste doet, omdat hij de ordening in stand houdt in plaats van hem mooier te maken. Bij honderd platen is dit het hele boodschappenlijstje; alles daarboven is een oplossing voor een collectie die je nog niet hebt.