Cd's verzamelen: waarom de cd weer een goede keuze is

De cd is niet teruggekomen omdat hij mooier is geworden, maar omdat hij goedkoop is. Toen iedereen tegelijk zijn kasten leeghaalde voor streaming, stortte de tweedehandsmarkt in, en dat is nooit hersteld. Hetzelfde album dat op vinyl dertig euro kost, ligt op een markt voor twee.

Daar komt bij dat de cd nooit echt is weggeweest bij de uitgevers. De meeste albums verschijnen nog steeds op cd, vaak goedkoper dan op vinyl en soms met materiaal dat de lp-versie mist: extra nummers die niet op twee kanten pasten, en boekjes met teksten en credits die op een cd-formaat nu eenmaal beter passen dan op een enkel inlegvel.

Voor wie fysiek muziek wil bezitten zonder er een project van te maken, is dat een sterke combinatie. Je bouwt snel een eigen basis op, je ontdekt welke albums je daadwerkelijk terugpakt, en je hebt geen keten nodig die eerst goed moet staan. Hoe dat zich verhoudt tot vinyl staat in de gids over vinyl of cd.

Op een markt of in een kringloopwinkel is twee tot vier euro per cd normaal, en dat is voor gewone, complete exemplaren van albums die je kent. Voor het geld van één nieuwe lp koop je dus een stuk of tien cd's, en dat verandert hoe je koopt: je hoeft niet meer zeker te weten dat je iets goed vindt voordat je het meeneemt.

Verzamelde uitgaven zijn de tweede reden. Een box met de complete studio-albums van een artiest kost op cd vaak minder dan twee losse lp's en staat in twintig centimeter plank. Als je een artiest echt wilt leren kennen in plaats van één album te bezitten, is dat de goedkoopste route die er is.

De valkuil is dezelfde als bij elke goedkope aankoop: je koopt te veel en luistert te weinig. Een simpele rem helpt, bijvoorbeeld niet meer meenemen dan je in een maand kunt beluisteren. Hoe je dat aanpakt zonder het plezier eruit te halen, staat in de gids over een platencollectie opbouwen met een klein budget.

Pak de schijf bij de rand en het middengat en houd hem schuin onder een lamp. Krassen die met de groefrichting mee lopen, dus rond, zijn zelden een probleem, want de foutcorrectie vangt die op. Krassen die van het midden naar de rand lopen, zijn dat wel, omdat ze een aaneengesloten stuk data raken; één diepe radiale kras kan een nummer laten overslaan.

Kijk daarna naar het gaatje in het midden. Kleine haarscheurtjes rond de naaf ontstaan door te hard uit een jewelcase wrikken en lopen door, en een schijf die daar gebarsten is, wordt alleen maar erger. Dit is de schade die mensen over het hoofd zien omdat ze naar het speelvlak kijken.

Houd de schijf tot slot tegen het licht en kijk of je speldenprikjes ziet. Bij sommige persingen uit de jaren tachtig tast de lucht de reflecterende laag aan, meestal vanaf de rand, en dan zie je piepkleine lichtpuntjes door de schijf heen. Die is niet te redden. Een vies of beschreven doosje is daarentegen geen bezwaar: een leeg jewelcase kost een paar dubbeltjes, en het boekje verhuist gewoon mee.

Bij een plaat veeg je met de groef mee, in de ronde richting. Bij een cd doe je exact het omgekeerde: van het midden recht naar de rand, in korte rechte halen. De reden is de foutcorrectie. Een rechte veeg veroorzaakt hooguit korte onderbrekingen verspreid over veel sporen, en die herstelt de speler; een ronde veeg loopt met een spoor mee en kan één stuk data in zijn geheel onleesbaar maken.

Gebruik een zachte, droge microvezeldoek, en bij vet of vingerafdrukken een doek met wat lauw water. Blijf weg van alcohol, glasreiniger en alles met oplosmiddelen: de leeskant is een dun laagje polycarbonaat en de bedrukte kant is kwetsbaarder dan de leeskant, want daar zit de reflecterende laag vlak onder het label.

Pak een schijf altijd bij de rand en het middengat vast, nooit met je vingers op het speelvlak. Dat klinkt pietluttig en is het niet: vet trekt stof aan en stof wordt bij het terugleggen in het doosje een kras.

Een jewelcase is tien millimeter dik, dus honderd cd's zijn ongeveer een meter plank bij een diepte van vijftien centimeter. Dat past in vrijwel elke boekenkast, wat meteen het grootste praktische voordeel van het formaat is.

Slimline doosjes zijn vijf millimeter en halveren dat, maar ze bieden minder bescherming en het boekje past er vaak niet goed in. Papieren of plastic hoesjes in een map halen de ruimte nog verder terug en zijn populair bij grote collecties, met twee echte nadelen: boekjes raken los van hun schijf, en schijven die in een hoes schuiven, krijgen na verloop van tijd fijne krasjes.

Wat je ook kiest, houd het boekje bij de juiste schijf. Dat is het deel van een cd dat niet te vervangen is; het doosje wel. Zet ze bovendien rechtop en niet in de zon, en laat een schijf niet los in een autodeur of op een bureau liggen, want dat is waar vrijwel alle krassen vandaan komen.

Een cd heeft één eigenschap die geen enkel abonnement je geeft: je kunt er zelf een kopie van maken voor eigen gebruik. In Nederland valt dat onder de thuiskopieregeling, en praktisch betekent het dat je de schijf één keer inleest en daarna zowel het origineel in de kast hebt als een bestand op je telefoon.

Je hebt er weinig voor nodig. Een externe cd-speler voor de computer kost een paar tientjes en de meeste programma's die dit doen, halen titels en credits automatisch op. Lees in bij voorkeur zonder kwaliteitsverlies, in een formaat als FLAC of ALAC, want dan is je kopie gelijk aan de schijf en kun je er later altijd iets kleiners van maken.

Dat is ook het antwoord op het verwijt dat fysieke muziek onhandig is. De schijf blijft thuis in de kast en gaat niet stuk, en de muziek gaat mee. Je koopt hem één keer en houdt hem, ook als hij volgend jaar uit een catalogus verdwijnt.

Veel mensen hebben al iets in huis dat cd's draait: een oude stereotoren, een dvd- of blu-rayspeler onder de televisie, of een laptop met een extern station. Begin daarmee. Je hoeft niets te kopen om te ontdekken of dit formaat bij je past.

Wil je er wel iets voor aanschaffen, dan is de tweedehandsmarkt hier net zo gunstig als voor de schijfjes zelf. Losse cd-spelers uit de jaren negentig en tweeduizend zijn solide gebouwd en kosten enkele tientjes tot een paar honderd euro. Let op de lade: dat is het onderdeel dat als eerste hapert, en een lade die niet vlot opengaat, is een reparatie waard of een reden om door te lopen.

Of een aparte speler in jouw situatie beter is dan een streamer met dezelfde muziek erop, is een vraag apart, met meer nuance dan hier past. Die krijgt een eigen gids.

Het grootste risico van een cd-collectie is niet dat hij stuk gaat, maar dat hij uit het zicht verdwijnt. Een doos op zolder is het einde van een verzameling, want wat je niet ziet, draai je niet. Een compact kastje in de kamer, met de ruggen zichtbaar, doet meer voor je luistergedrag dan welke aankoop ook.

Je hoeft niet te doen alsof het een lp is. De schaal is juist het voordeel: je kunt honderden albums in huis hebben op een halve boekenkast, en de hele catalogus van een artiest naast elkaar zien staan. Zet er een paar favorieten met de voorkant naar voren tussen, zoals in een winkel, zodat de kast niet alleen een rij ruggen is.

En orden ze. Hetzelfde principe als bij platen: het simpelste systeem dat je volhoudt, met de randgevallen één keer beslist. Dat staat uitgewerkt in de gids over je collectie ordenen, en het werkt voor schijfjes precies zo.